Άνοια

Η άνοια, που συχνά αναφέρεται ως γεροντική άνοια, μπορεί να οριστεί ως η απώλεια των πνευματικών λειτουργιών σε βαθμό που διαταράσσει τις καθημερινές δραστηριότητες. Ο όρος άνοια προέρχεται από την ελληνική λέξη de-mense, που σημαίνει απώλεια του νου. Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απώλεια ή τη φθορά του νου και των γνωστικών λειτουργιών με την πάροδο του χρόνου. Η άνοια δεν είναι το όνομα μιας μεμονωμένης ασθένειας, αλλά ένας γενικός όρος που δίνεται σε όλες τις παθήσεις που περιλαμβάνουν διαταραχή της μνήμης και παρόμοιων νοητικών ικανοτήτων.

Αποκλείοντας τις διαταραχές γνωστικής εξασθένησης που παρατηρούνται στην παιδική ηλικία, η άνοια στους ενήλικες εμφανίζεται γενικά σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες. Λόγω αυτού του χαρακτηριστικού, για πολλά χρόνια η γνωστική επιβράδυνση και η πνευματική εξασθένηση που παρατηρούνταν στους ηλικιωμένους αποδίδονταν στη φυσιολογική διαδικασία γήρανσης του εγκεφάλου (γήρας). Ωστόσο, οι κλινικές παρατηρήσεις και οι υποστηρικτικές μελέτες έχουν δείξει ότι η άνοια είναι διαφορετική από τη φυσιολογική γήρανση. Πράγματι, η ύπαρξη ατόμων ογδόντα ή ενενήντα ετών που διατηρούν φυσιολογικές γνωστικές λειτουργίες υποστηρίζει σαφώς την άποψη ότι η γήρανση από μόνη της δεν αποτελεί αιτία άνοιας.

Στην πραγματικότητα, η άνοια είναι ένα κλινικό σύνδρομο που προκύπτει ως αποτέλεσμα διαφόρων παθολογικών διεργασιών. Σε αυτό το πλαίσιο, παρόμοια με την επιληψία, ο όρος άνοια περιγράφει απλώς μια κλινική εικόνα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη συχνότητα των ανοιών που προκαλούνται από διάφορους αιτιολογικούς παράγοντες. Με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής των ανθρώπων, παρατηρείται σημαντική αύξηση του ποσοστού του ηλικιωμένου πληθυσμού, συνοδευόμενη από παράλληλη αύξηση του αριθμού των ασθενών με άνοια. Αυτή η κατάσταση έχει επιταχύνει την έρευνα για την άνοια, και οι νευροπαθολογικές μελέτες έχουν αποκαλύψει μια σημαντική πραγματικότητα.

Η ιστοπαθολογική εξέταση των εγκεφάλων ατόμων άνω των εξήντα πέντε ετών, τόσο με άνοια όσο και χωρίς, έχει δείξει ότι περίπου το 50% των ασθενών με άνοια παρουσιάζουν ευρήματα χαρακτηριστικά της νόσου του Αλτσχάιμερ, η οποία καθορίστηκε για πρώτη φορά ως ξεχωριστή κλινική και παθολογική οντότητα το 1907. Σε περίπου 15% των περιπτώσεων, η άνοια οφείλεται σε αγγειακές διαταραχές· αυτή η κατάσταση αναφέρεται ως αγγειακή άνοια. Στο 14% έως 25% των περιπτώσεων νεκροψίας, παρατηρούνται χαρακτηριστικά τόσο της νόσου του Αλτσχάιμερ όσο και αγγειακής παθολογίας, μια κατάσταση γνωστή ως μικτή άνοια.

Όπως υποδηλώνουν αυτά τα στοιχεία, η νόσος του Αλτσχάιμερ αντιπροσωπεύει σχεδόν το ήμισυ των αιτίων άνοιας στον ηλικιωμένο πληθυσμό. Όταν περιλαμβάνονται οι άνοιες που σχετίζονται με άλλες νευροεκφυλιστικές νόσους (όπως η άνοια με σωμάτια Lewy και η νόσος του Πάρκινσον), αυτό το ποσοστό ανεβαίνει σχεδόν στο 99%. Οι άνοιες που σχετίζονται με τοξικές, μεταβολικές και ενδοκρινικές αιτίες, καθώς και εκείνες που σχετίζονται με όγκους του εγκεφάλου και άλλες νευρολογικές νόσους, αποτελούν μόνο πολύ μικρό ποσοστό.

Παρατηρείται αυξανόμενη επίπτωση στη νόσο του Αλτσχάιμερ και σε πολλές άλλες διαταραχές που επηρεάζουν τον εγκέφαλο. Με την ταυτοποίηση των αιτιών τους, την εξάλειψη των παραγόντων κινδύνου και την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών επιλογών, η διαδικασία της γήρανσης θα γίνει πιο ευνοϊκή και υγιής.